WWW.Myangannaiz.MN

Арван нэгдүгээр хичээл

IY.     Хичээлийн төлөвлөгөө:

YII. Хичээлийг явуулах сургалт-арга зүйн зөвлөмж:

Ерөнхий дадал олгох сургалтын явцад нохой сургагчид нилээд сайн дассаны дараа хорсол төрүүлэх дадал суулгах нь мөр мөшгих, харуул болон хуяглан хүргэх ажлын үед нилээд чухал байдаг. Эхний хичээлийг нохойд зориг оруулах, уяатай үедээ туслахыг цохих оролдлого үзүүлэхэд айхгүй болгоход чиглүүлнэ. Сургалт явуулах газрыг өргөст буттай газарт сонгож болохгүй.

Зааварлагч, сургагч нар нохой тус бүрийн онцлогийг сайтар мэдэж байх шаардлагатай бөгөөд саваа, цохиур зэргээр өдөөж хөгжөөсөн нохойн биеэ хамгаалах идэвхтэй хариу үйлдэл нь довтолсон шинжтэй байж, заавал нохойн ялалтаар төгсөх ёстой.

Сургалтыг ийм байдлаар үзүүлнэ: Эхлээд нохойг модонд буюу багананд гинжлэх ба гинж нь нохойг холгож өвтгөж байж болохгүй. Туслах үүнээс өмнө ирж тусгай газарт нуугдсан байх ёстой бөгөөд нохойг гинжилж тайвширсны дараа гарч ирнэ. Гарч ирэхдээ гартаа цохиур барин түүгээрээ газар цохиж, нохой руу удаан дөхнө. Сургагч түүнийг зааж “Фас” команд өгөн хөгжөөгөөд догширч байгаа бол магтан “Сайн” хэмээн урамшуулж амттан өгөн, илж эрхлүүлнэ.

Туслах нохой руу улам ойртож, цохиураараа газар цохин, хөдөлгөөнөөрөө нохойн уурыг хүргэж, цохиурын үзүүрээр нохойн бөөр орчимд зөөлөн цохиж өгнө. Нохой ихэд догшироход сургагчийн командаар туслах энэ үйлдлээ зогсоож зугтан одно. Нохойг хэт их уурлуулбал сааталд орж болно.  Нохойд хорсол хөгжихийн хирээр, 2-3 хичээлийн дараа даавуу, тусгай ханцуй зэргээс зуудаг болгоно. Дасгалыг дараах маягаар хийнэ:

Нохойд цохиураар хорсол төрүүлэн хөгжөөсний дараа түүнд даавуу мэтийн зүйл өгч зуулган буцааж авахаар өөр рүүгээ чангаана. Хэрэв их хүчтэй зуусан байвал даавууг тавина. Дараа нь нохойг цохиураар хэдэн удаа цохиод, дайрахад нь хоёр дахь алчуурыг зуулгана. Ийм алчуур хэд хэдийг бэлдсэн байх ёстой. Үүний дараа туслах зугтан явах ба сургагч нохойг тайвшруулж амттан өгөн зугаалуулна.

Хорсол хөгжихийн хирээр алчуурыг илүү өндрөөс зуулгаж нохойн бөөр, нурууны тус газарт цохиураар цохин улам хөгжүүлнэ. Хөл болон толгой руу цохиж болохгүй.

Нохойд хорсол хөгжих явц удаан байвал сайн зуудаг нохойтой зэрэгцүүлэн сургаж дуурайлгаж болно. Олноор сургахдаа нэг группд дөрвөөс илүүгүй нохойг, нэгээс хоёр цагаас илүүгүй хугацаагаар хичээллүүлнэ. Удаан хугацаагаар ингэж хичээллэх нь нохойг сааталд оруулах буюу өөр нохойг даган хуцдаг болгож сургах талтай.

Нохойг гадны хүнд итгэдэггүй, цохилтоос айдаггүй, алчуур, даавуу зэргээс сайн зуудаг болгож сургаад дараагийн дасгалд орно.

Энэ нь нохойг зайнаас сургагчийн командаар удирдаж сургах явдал юм.

Дараагийн шат нь тусгай өмсгөлтэй туслахыг мөр буюу хүзүүний орчмоос нь зуудаг болгон сургах юм. Ингэж зуусан үед хүн идэвхтэй эсэргүүцэх боломж хязгаарлагдмал болдог.

Нохойд үсэрч цовхрох боломж олгохоор сургагч гинжнээс нь чангаан өөр рүүгээ ойртуулахад туслах түүн рүү ойр талын мөрөө ойртуулан хазайж өгнө. Ойртон ирэхэд нь сургагч нохойг тавин туслахыг зуун сэгсрэхэд “Зогс” команд өгөхөд туслах үйлдлээ зогсооно. Энэ үед нохойг “Сайн” хэмээн тайвшруулж, илж эрхлүүлэн зүүн хөлийн дэргэд “Зэрэгц” команд өгч суулгана. Суусны дараа сургагч туслахад “Хэвт” команд өгөөд нохойг зугаалуулахаар авч холдоно. Хэрэв нохой туслахыг тавихгүй зуугаад байвал “Фу” команд өгч оосроос угзран болиулаад “Зэрэгц” команд өгнө.

Зуусан нохойг тавиулахаар хоолойноос нь татвал төрөлх зөнгөөрөө улам чангалдаг. Нохойг өвчтэй газраас нь /бөөр, сүүл г.м/ татах болон “Өг” командыг өгөх зэрэг нь нохойг сургагчаа ч хазаж сурахад хүргэдэг.

Дараагийн шатанд гүйж яваа хүнийг бариулах дасгал хийлгэнэ. Энэ дасгалыг нохой маш сайн зууж, туслахын хувцасны хүзүүн тус газраас нь барьж сурсан үед хийлгэнэ. Эс тэгвэл нохойг эвдэж, зууж чадахгүй болгодог.

Сургагч, туслах, нохойн хийх дасгал дараах дараалалтай байх ёстой.

1. Сургагч нохойг богино оосроор барьсан байна.
2. Туслах нохойг цохиураар хөгжөөгөөд ойр ойрхон алхан хурдан холдоно. 
3. 5-6 алхам зайд очиход нь сургагч “Фас” команд өгч нохойг тавина.
4. Нохойг ойртон ирэхэд нь туслах өөрийгээ хамгаалах дүр үзүүлэн аль нэг гараа өргөн нохойд зуулгана. Энэ үед нөгөө гартаа барьсан цохиураараа нохойг цохиж тавиулаад гараа сольж зуулгана.
5. Хэ�